محمد صادق على خان
61
مخازن التعليم ( فارسى )
بواسير قوىتر و نافعتر از صافن است عرق النسا نفع او در وجع عرق النسا قوىتر از صافن است و در ديگر امور قريب بصافن بود و جهة دوالى و نقرس نافع است و برين رگ چند گره مىباشد كه از بستن پا معلوم مىشود و اگر قريب شتا لنگ يافته نشود و شعبهء او كه ميان خنصر و بنصر پاست بايد زد و آورده كه بسر و دهن تعلق دارد عرق جبهه و چهار رگ و عرق تحت اللساناند اما عرق جبهه و او منتصب است ما بين حاجبين فصد او ثقل سر و ثقل عينين و صداع مزمن را سود دارد فصد چهار رگ كه بر هر دو لب واقعاند بر هر لب دو رگ فصد آن جهت بثور و قروح فم و قلاع و اوجاع لثه و امراض لب نفع دارد عرق تحت اللسان كه در باطن ذقن مىباشد فصد او خوانيق و اورام لوزتين را سود دارد و آنكه در نفس زبان بود فصد او ثقل زبان را كه از خون بود نفع دارد و آبستن و حائض و قولنجى و فربه و لاغر بسيار را فصد نكنند و كسى كه در فصد غشى كند پيش از فصد قى بايد كرد و صفراوى مزاج را پيش از فصد شربت انار و سيب و بلغمىمزاج را گلقند و مربى به مناسب بود و استاد مرحوم زنى را كه در اثناء فصد عادت غشى داشت حكم فصد در نهار فرمودند ازين تدبير باز غشى نكرد بيان دوم در حجامت و آن دو گونه است به شرط و بلاشرط و شرط پاكى زدن را گويند و حجامت با شرط استفراغ خون از نفس عضو مىكند و ضرر آن باعضائ رئيسه نمىرسد و جوهر روح را كم استفراغ مىكند و هرگاه كه ماده در عضو جمع شود و كثير باشد تا كه فصد نكرده باشند تنقيه از نفس عضو نكنند و قبل از دو سالگى و بعد از شصت سالگى منع است ليكن بهتر آنست كه بتاريخ شانزدهم و هفتدهم باشد در وقتىكه مائل بگرمى مىباشد لهذا ساعت دوم در گرما و ساعت سيوم بلكه چهارم در سرما مقرر كردهاند و حجامت بر مقدم راس صداع را مفيد است ليكن بحس و ذهن ضرر دارد و حجامت بر نقره گردن خليفه اكحل بود و